Ðẩy nhanh tiến độ và bảo đảm chất lượng các công trình đầu mối, nhất là các nhà máy nhiệt điện đầu mối luôn là yêu cầu cấp bách, được Chính phủ, chủ đầu tư và các nhà thầu hết sức quan tâm. Trên thực tế, việc triển khai thi công gặp rất nhiều khó khăn. Nguy cơ "lụt" tiến độ, chậm hoàn thành công trình luôn hiện hữu, đòi hỏi cần có những giải pháp tháo gỡ kịp thời.

Thi công lắp đặt tại Nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1, tỉnh Hậu Giang(Ảnh: Đức Bảo)

Bài 2: Cần cơ chế, chính sách linh hoạt

     Trong điều kiện nguồn lực còn hạn hẹp, cơ chế chưa thật sự thông thoáng, chủ đầu tư và các nhà thầu đã chủ động triển khai nhiều giải pháp tháo gỡ kịp thời. Tuy nhiên, để “khớp” với những quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức đơn giá theo quy định, rất cần sự hỗ trợ, điều chỉnh về cơ chế, chính sách của các cơ quan quản lý nhà nước một cách kịp thời, linh hoạt, ưu tiên đặt hiệu quả lên hàng đầu.

Lược bớt thủ tục, rút ngắn thời gian thanh toán

     Giám đốc Ban dự án LILAMA Sông Hậu 1 Phạm Hồng Sơn cho biết, Ban đã thành lập riêng một phòng chuyên về các vấn đề thủ tục nhằm rút ngắn thời gian thanh toán. Hiện nay, các kỹ sư thiết kế đều phải ra công trường hằng ngày thay vì hai đến ba ngày như trước đây để lược bớt các công đoạn “thừa” trong hồ sơ thiết kế nhằm hỗ trợ tốt hơn cho việc thanh quyết toán. Sau nhiều lần gia hạn kế hoạch hoàn thành đối với PVC, nhưng tiến độ công việc không những không cải thiện mà còn chậm trễ hơn, do vậy, LILAMA đã và đang phải điều chỉnh một phần phạm vi công việc của PVC cho các nhà thầu khác như hạng mục móng tua-bin tổ máy số 1, công tác hoàn thiện của nhà CCB... Để bảo đảm tiến độ của dự án đối với các hạng mục này, LILAMA đề nghị chủ đầu tư thanh toán trực tiếp cho các nhà thầu thay thế, bao gồm cung cấp vật liệu như bê-tông, cốt thép, ván khuôn, giáo chống, nhân công trực tiếp trên cơ sở đã đề nghị.

     Vừa qua, tại dự án Sông Hậu 1, gói thầu M05-FGD (hệ thống khử lưu huỳnh) đã bị đặt nghi vấn trong công tác đấu thầu, thậm chí có dư luận cho rằng một số thiết bị, công nghệ Trung Quốc đã được sử dụng tại dự án. Tuy nhiên, phía chủ đầu tư PVN khẳng định, việc triển khai gói thầu M05-FGD đúng quy định, tất cả các thiết bị chính của gói thầu này đều có nguồn gốc EU/G7. Việc lựa chọn nhà thầu đã được LILAMA thực hiện nghiêm túc theo yêu cầu của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình và Bộ Công thương về việc tuân thủ hồ sơ yêu cầu đã phát hành với những yêu cầu khắt khe nhất của PVN. Thực tế, tại những công trình đặc thù như Nhiệt điện Sông Hậu 1 và cơ chế thanh quyết toán hiện nay, quá trình mời thầu được triển khai rất chặt chẽ, dưới sự giám sát của chủ đầu tư, tổng thầu EPC và hệ thống kiểm toán. Do vậy, những thiết bị không đạt tiêu chuẩn hoặc sai quy định về đấu thầu khó có khả năng để “lọt lưới”.

     Trong khi dự án Nhiệt điện Sông Hậu 1 đã ký gần như toàn bộ các gói thầu thì công tác thu xếp vốn của dự án Long Phú 1 chưa xong, dẫn đến hầu hết các khâu, từ thiết kế đến thi công đều chậm tiến độ khoảng 12,4% so với kế hoạch đặt ra. Mặc dù vậy, thời gian qua, các bên đã nỗ lực triển khai dự án và đạt được những kết quả nhất định, về cơ bản đáp ứng được yêu cầu theo hợp đồng. Giám đốc Ban quản lý dự án Điện lực dầu khí Long Phú 1 Nguyễn Doãn Toàn cho biết, Ban quản lý dự án đã thống nhất đề xuất nhiều giải pháp, kiến nghị các bên liên quan tập trung giải quyết một số vấn đề phát sinh, từng bước tháo gỡ khó khăn về thu xếp vốn, thiết kế, tập trung nhân lực, kế hoạch thanh quyết toán,... Thời gian tới, chắc chắn tiến độ thi công sẽ được cải thiện.

     Qua khảo sát một số công trình nhiệt điện đầu mối, chúng tôi nhận thấy, có thể tại các công trường gặp những vướng mắc khác nhau, nhưng khó khăn chung về cơ chế, chủ đầu tư cần tích cực, áp dụng các biện pháp giải quyết linh hoạt, kịp thời; đề xuất, kiến nghị hợp tình, hợp lý nhằm đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thành công trình. Đồng thời, cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ các cơ quan quản lý nhà nước, xây dựng cơ chế chính sách phù hợp, tránh tình trạng, dự án đã thu xếp xong vốn, ký hợp đồng với các nhà thầu có năng lực, nhưng tiến độ lại chậm, nhất là trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy nhanh công tác giải ngân vốn đầu tư như hiện nay.

Mạnh dạn trao quyền tổng thầu EPC

     Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí (VAMI) Nguyễn Văn Thụ thẳng thắn cho rằng, dường như sự quan tâm ngành cơ khí từ phía các cấp lãnh đạo đang ngày càng giảm. Hơn một năm qua, chưa một cuộc họp nào về cơ khí được tổ chức, trong khi các quyết định, cơ chế về cơ khí chưa đồng bộ, chưa phát huy hết hiệu quả. Trong điều kiện hiện nay, việc siết chặt quản lý dự án là chủ trương đúng. Tuy nhiên, cần nghiên cứu để thủ tục không quá rườm rà, bó cứng công tác thi công. Việc Nhà nước mạnh dạn giao cho các doanh nghiệp lớn trong nước làm tổng thầu EPC dự án đã đem lại nhiều hiệu ứng tích cực, đạt thành công lớn. Chẳng hạn, trong hai dự án thủy điện lớn Sơn La và Lai Châu, các nhà thầu trong nước đã thi công vượt mức tiến độ hằng năm, đem lại lợi ích cho xã hội hàng chục nghìn tỷ đồng. Cùng với đó, các đơn vị đã trưởng thành vượt bậc về năng lực, sẵn sàng cạnh tranh sòng phẳng với đối tác nước ngoài, nhất là thành công trong xây lắp, thiết bị cơ khí thủy công,... Tương tự, sự thành công tại dự án Nhiệt điện Vũng Áng 1 do LILAMA làm tổng thầu EPC đã tạo nên một đội ngũ kỹ sư, công nhân làm nhiệt điện khá chuyên nghiệp.

     Trong tương lai, nhiệt điện vẫn đóng vai trò chủ yếu trong hệ thống điện quốc gia, dự báo nhiệt điện chiếm hơn 40% tổng sản lượng điện tiêu thụ cho phát triển kinh tế - xã hội vì ít phụ thuộc điều kiện thiên nhiên. Điều này đồng nghĩa khoảng 40 dự án nhiệt điện sẽ phải triển khai trong thời gian tới. Do vậy, về dài hạn, Chính phủ cần mạnh dạn hơn nữa trong việc giao trọng trách tổng thầu, tạo thêm ưu đãi, hỗ trợ cho các đơn vị trong nước và triển khai các dự án kế tiếp. Điều này sẽ tạo điều kiện nâng cao trình độ, năng lực, bảo đảm đời sống cho hàng chục nghìn lao động, đồng thời tăng khả năng nội địa hóa các thiết bị tại các dự án đặc thù như nhiệt điện, từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Do nguồn lực còn hạn chế, các chính sách ưu đãi chỉ cần hỗ trợ đối với 3 đến 5 dự án đầu tiên, sau đó giảm dần, từ đó hình thành được đội ngũ chuyên nghiệp về thi công các dự án nhiệt điện, sẵn sàng tham gia đấu thầu các công trình tại khu vực và trên thế giới.

     Để giải quyết vấn đề về thanh toán, áp dụng hệ thống định mức, đơn giá là cần thiết, nhưng sẽ rất khó khăn để xác định "cứng". Theo Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam Trần Ngọc Hùng, có thể Nhà nước chỉ công bố một số định mức như: Suất đầu tư và đơn giá xây dựng tổng hợp bộ phận công trình theo khu vực; xác định suất đầu tư công trình theo quy mô các loại công trình, công trình đặc biệt, áp dụng cho tất cả dự án vốn nhà nước, vốn PPP, BOT và khuyến khích các dự án có nguồn vốn đầu tư khác thực hiện theo. Còn lại, hãy để thị trường tự điều tiết, quyết định. Các chủ đầu tư chỉ cần tập trung thực hiện đầy đủ quy chế đấu thầu theo quy định. Nhà nước cùng các đơn vị kiểm toán độc lập sẽ tập trung giám sát chặt chẽ quá trình thầu, theo dõi sát sao, đúng những diễn biến về giá cả thị trường. Điều này sẽ bảo đảm công bằng, công khai và minh bạch, chọn được chủ thầu có năng lực và giá thành hợp lý nhất, từ đó hạn chế thất thoát, lãng phí, nhất là khâu đấu thầu và chỉ định thầu. Có thể thấy, các công trình không sử dụng vốn ngân sách nhà nước, bằng sự linh hoạt trong quản lý điều hành, triển khai xây dựng đã đem lại hiệu quả cao vì thực tế định mức, đơn giá luôn có độ trễ so với sự phát triển của thị trường.

     Thực tế tại một số nước trên thế giới, cũng phải mất nhiều năm mới cơ bản hoàn thiện hệ thống định mức, đơn giá xây dựng. Trung Quốc, Nhật Bản đều phải bỏ ra hơn 20 năm và từng năm đều rà soát, cập nhật, bổ sung hệ thống định mức, đơn giá. Bộ Xây dựng với chức năng ban hành định mức, đơn giá xây dựng đang tích cực vào cuộc, đã và đang xây dựng song song hai đề án về hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật ngành xây dựng và hệ thống định mức, đơn giá xây dựng, với mục tiêu hoàn thiện trong năm 2020.

     Theo Vụ trưởng Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) Phạm Văn Khánh, hệ thống định mức và giá xây dựng còn nhiều hạn chế, diễn ra tại nhiều ngành kinh tế và nếu tình trạng này không được cải thiện, chắc chắn chúng ta sẽ bị tụt hậu. Để hoàn thiện hệ thống định mức và giá xây dựng, cần tập trung chuyển đổi cơ chế quản lý từ công bố sang ban hành, được phép thay đổi khi không phù hợp (đối với dự án sử dụng vốn nhà nước, đầu tư theo hình thức đối tác công - tư). Đồng thời, đổi mới phương pháp xây dựng, quản lý hệ thống định mức xây dựng và dịch vụ công ích đô thị theo định mức năng suất, theo vùng và phù hợp thị trường, xây dựng gắn với kế hoạch triển khai dự án… Điều này sẽ giúp khắc phục tình trạng tùy tiện trong áp dụng định mức để lập đơn giá, tạo cơ sở thống nhất cho việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý, ứng dụng mô hình thông tin công trình, bảo đảm thống nhất, công khai, minh bạch, đồng bộ với các loại công trình, dự án..., nhất là các dự án đặc thù, mới như: Nhiệt điện, điện gió, điện mặt trời, năng lượng xanh…

Thời gian qua, một số đơn vị tỏ ra kém mặn mà với Quyết định 1791/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt cơ chế thực hiện thí điểm thiết kế, chế tạo trong nước thiết bị các nhà máy nhiệt điện trong giai đoạn 2012 - 2025. Do vậy, cần bám sát và thực hiện tốt hơn cơ chế này, nhằm tạo điều kiện cho các đơn vị trong nước có “đất diễn”, từng bước tiếp cận trình độ, xu hướng trên thế giới, hỗ trợ tốt hơn trong quá trình đàm phán với các đối tác nước ngoài.

NGUYỄN VĂN THỤ

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí

Nhằm tăng cường vị thế, vai trò của hệ thống định mức, đơn giá xây dựng, cần xây dựng tốt hệ thống quan sát thị trường; thiết lập các tổ chức, đơn vị làm định mức, đơn giá xây dựng một cách chính thức; tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ các công tác này để thường xuyên cập nhật biến động của thị trường. Đồng thời, hoàn thiện hệ thống thể chế liên quan, đẩy mạnh thanh tra, giám sát đối với vấn đề xây dựng, vận hành và xây dựng chế tài để hệ thống đơn giá, định mức hoạt động hiệu quả trong thực tế.

TRẦN KIM CHUNG

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư

Theo báo Nhân dân (Bài: XUÂN THỦY, HOÀNG ANH)